---
title: "સ્ટૉક ગણતરી: ઘટ ક્યાંથી આવે છે"
source: https://www.lskhata.com/blog/stock-ganatri-ane-ghat-kyathi
category: "Stock & money"
language: gu
published: 2026-08-11
reading_time: 6 min
---

# સ્ટૉક ગણતરી: ઘટ ક્યાંથી આવે છે

_ચોપડામાં સો, ગણતરીમાં ચોરાણું. એ છ ક્યાં ગયા — અને ચોરી એ યાદીમાં સૌથી નીચે કેમ છે._

## In short
- ફરક આવવો સામાન્ય છે. ફરકનું કારણ ખબર ન હોવી સામાન્ય નથી.
- આખી દુકાન એકસાથે ન ગણો. દર અઠવાડિયે વીસ ચીજો — વર્ષભરમાં બધું થઈ જાય છે, દુકાન એક દિવસ પણ બંધ કર્યા વગર.
- ચોરી છેલ્લું કારણ છે, પહેલું નહીં. બિલ વગર ગયેલો માલ અને ન નોંધાયેલો પરત આનાથી ઘણા વધુ સામાન્ય છે.
- ગણતરી પછી માત્ર આંકડો સુધારવો અડધું કામ છે. કારણ ન લખો તો એ જ ફરક આવતા મહિને પણ આવશે.

જે દુકાનમાં સ્ટૉક ગણાય છે, ત્યાં એક જ સવાલ વારંવાર આવે છે: ચોપડામાં સો લખ્યું છે, ગણતાં ચોરાણું નીકળ્યા. એ છ ક્યાં ગયા.

અને લગભગ દરેક દુકાનમાં આનો પહેલો જવાબ એક જ હોય છે — કોઈ લઈ ગયું હશે. આ જવાબ ખતરનાક છે કારણ કે તે સૌથી ઓછી વાર સાચો હોય છે, અને જે દિવસે ખોટા માણસ પર શંકા જાય છે તે દિવસે જે તૂટે છે તે સ્ટૉક કરતાં મોંઘું હોય છે.

_[Figure: છ ચીજો ચાર રસ્તે બહાર જાય છે. ચોરી તેમાંની એક.]_

### ચાર રસ્તા, તેમના સાચા ક્રમમાં

- બિલ વગર ગયેલો માલ — ઘર માટે ઉપાડેલો, નમૂનો, ઓળખીતાને આપેલો. વેચાયો નહીં, એટલે ઘટ્યો પણ નહીં.
- ન નોંધાયેલો પરત — ગ્રાહકે પાછો આપ્યો, છાજલી પર પાછો ગયો, પણ ખાતામાં પાછો ન આવ્યો. આ ઊલટી દિશાનો ફરક છે અને સૌથી વધુ ગૂંચવે છે.
- તૂટવું અને બગડવું — પડ્યું, ગળ્યું, તારીખ પૂરી થઈ. કાઢી નાખ્યું, પણ લખ્યું નહીં.
- ચોરી — થાય છે, પણ બાકીના ત્રણની સરખામણીએ ઓછી. અને આ એકમાત્ર કારણ છે જેને માનતાં પહેલાં બાકીનાં ત્રણ બાજુએ કરી લેવાં જોઈએ.

આ ચારેયમાં એક વાત સરખી છે: માલ ખરેખર બહાર ગયો, બસ નોંધાયો નહીં. એટલે જ સ્ટૉકની ઘટ ખરેખર ગણતરીની સમસ્યા કરતાં નોંધની સમસ્યા વધુ છે.

### આખી દુકાન એકસાથે ન ગણો

1. **દર અઠવાડિયે વીસ ચીજો પસંદ કરો** — સૌથી મોંઘો અને સૌથી ઝડપથી વેચાતો માલ વારંવાર, બાકીનો વારાફરતી. વીસ ચીજો ગણવામાં વીસ મિનિટ લાગે છે.
2. **પહેલાં ગણો, પછી ચોપડો જુઓ** — ચોપડામાં સો છે એ ખબર હોય તો તમે ચોરાણું ગણીને પણ ફરી ગણશો અને સો પર પહોંચી જશો. આ બેઈમાની નથી, મગજનું સામાન્ય કામ છે — એટલે ક્રમ ઊલટો રાખવો જરૂરી છે.
3. **ફરકની આગળ કારણ લખો** — "૬ ઓછા — ૩ તૂટ્યા, ૨ નમૂનો, ૧ ખબર નથી". આ એક જ લીટી ગણતરીને હિસાબમાંથી માહિતીમાં બદલી નાખે છે.
4. **આવતા અઠવાડિયે એ જ ચીજ ફરી ગણો** — ફરક ફરી ન આવે તો તે એક વારની ચૂક હતી. દર અઠવાડિયે એ જ ચીજમાં આવે તો હવે તમારી પાસે એક ઢાંચો છે — અને ઢાંચાના જ સાચા ઉકેલ નીકળે છે.

**ગણતાં પહેલાં ચોપડો ન જુઓ.** આ સૌથી નાની અને સૌથી અસરકારક આદત છે. જે ગણતરીમાં અપેક્ષિત આંકડો પહેલેથી ખબર હોય, તે ગણતરી રહેતી નથી — તે ખાતરી બની જાય છે. કાગળ પર માત્ર માલનાં નામ રાખો, આંકડા નહીં.

### આંકડો સુધારવો અડધું કામ

ગણતરી પછી ખાતામાં ચોરાણું કરવું જરૂરી છે, પણ ત્યાં જ અટકી જવું સૌથી સામાન્ય ભૂલ છે. આવતો મહિનો આવશે, એ જ ફરક ફરી આવશે, અને તમે તેને ફરી સુધારશો. વર્ષભરમાં આ છ-છ કરીને એક મોટી રકમ બની જાય છે જેનો કોઈ હિસાબ નથી.

**જ્યાં સ્ટાફ છે ત્યાં માળખું ભરોસા કરતાં સારું.** દુકાનમાં બીજું કોઈ પણ વેચાણ નોંધતું હોય તો દરેક ગણતરી પર નામ અને સમયની નોંધ બંને બાજુ કામ આવે છે — તે ભૂલ પકડે છે અને નિર્દોષને બચાવે પણ છે. ખાતા એપમાં સ્ટાફને અલગ પ્રવેશ આપી શકાય છે, અને તેમને પડતર અને નફો દેખાય કે નહીં તે નક્કી કરી શકાય છે.

આ શનિવારે સવારે, દુકાન ખોલતાં પહેલાં, માત્ર તમારી વીસ સૌથી મોંઘી ચીજો ગણો. જે ફરક મળે તેની આગળ કારણ લખો — અને જ્યાં કારણ ખબર ન હોય ત્યાં "ખબર નથી" લખવામાં કોઈ વાંધો નથી. ચાર અઠવાડિયાં પછી દરેક ફરકનું કારણ ખબર નહીં હોય, પણ કઈ ચીજો વારંવાર ઓછી નીકળે છે એ ચોક્કસ ખબર હશે.

## Common questions

**સ્ટૉક કેટલી વાર ગણવો જોઈએ?**

આખી દુકાન વર્ષમાં એક-બે વાર, પણ સાચું કામ સાપ્તાહિક ગણતરીથી થાય છે — દર અઠવાડિયે વીસથી ત્રીસ ચીજો, વારાફરતી. આ રીતે વર્ષભરમાં બધું અનેક વાર ગણાય છે, દુકાન એક દિવસ પણ બંધ થતી નથી, અને ફરક ત્યારે પકડાય છે જ્યારે તેનું કારણ હજુ યાદ હોય.

**થોડોઘણો ફરક આવવો સામાન્ય છે?**

હા, દરેક દુકાનમાં આવે છે. ચિંતાની વાત ફરક હોવો નથી, કારણ વગરનો ફરક હોવો છે. જે ફરકની આગળ કારણ લખેલું છે તે માહિતી છે; જેની આગળ કંઈ નથી તે આવતા મહિને ફરી આવશે.

**સૌથી વધુ ઘટ શેનાથી થાય છે?**

મોટાભાગની દુકાનોમાં બિલ વગર ગયેલો માલ અને ન નોંધાયેલો પરત સૌથી ઉપર રહે છે — એટલે કે નોંધની ચૂક, ચોરી નહીં. તે પછી તૂટવું અને બગડવું આવે છે. ચોરી થાય છે, પણ તે પહેલી જોવાની જગ્યા નથી, અને પહેલાં ત્યાં જ જોવાથી ઘણી વાર નિર્દોષ માણસ પર શંકા જાય છે.

**ગણતરી કરતી વખતે દુકાન બંધ કરવી પડશે?**

આખી દુકાન એકસાથે ગણશો તો લગભગ પડશે જ. એટલે અઠવાડિયે થોડી થોડી ગણતરી સારી — સવારે ખોલતાં પહેલાં કે બપોરની નવરાશમાં વીસ ચીજો ગણવામાં વીસ મિનિટ લાગે છે અને એકેય ગ્રાહક છૂટતો નથી.