---
title: "ઉધાર વસૂલાતની સાચી રીત: સંબંધ પણ રહે, પૈસા પણ આવે"
source: https://www.lskhata.com/blog/udhar-vasulat-ni-sachi-rit
category: "Running a shop"
language: gu
published: 2026-08-05
reading_time: 6 min
---

# ઉધાર વસૂલાતની સાચી રીત: સંબંધ પણ રહે, પૈસા પણ આવે

_ઉધાર માગવું ઝઘડો બની જાય છે કારણ કે તેનો કોઈ નક્કી ક્રમ હોતો નથી. આ એ જ ક્રમ છે — સાત દિવસ, પંદર દિવસ, ત્રીસ દિવસ._

## In short
- વસૂલાત મૂડ પર નહીં, નક્કી ક્રમ પર ચાલે છે — સાત દિવસે યાદ, પંદરે તારીખ, ત્રીસે રૂબરૂ.
- પહેલો સંદેશ માગણી નથી, માત્ર હિસાબની જાણ છે. એટલે જ તે કામ કરે છે.
- કુલ રકમ નહીં, ઉધારની ઉંમર જુઓ. સૌથી જૂનું પહેલાં વસૂલો.
- દરેક ગ્રાહકનો ફોન નંબર ખાતામાં હોવો જોઈએ. નંબર ન હોય તો યાદ કરાવવું જ ટકરાવ બની જાય છે.

ઉધાર આપવું એ દુકાનનો ભાગ છે. જે દુકાનદાર બિલકુલ ઉધાર નથી આપતો, તે પોતાના અડધા નિયમિત ગ્રાહકો બાજુની દુકાનને આપી દે છે. સાચી મુશ્કેલી ઉધાર આપવામાં નથી — તે પાછું માગવામાં છે, અને તે પણ એટલા માટે કે મોટાભાગની દુકાનોમાં માગવાની કોઈ નક્કી રીત જ નથી હોતી.

રીત નક્કી ન હોય ત્યારે વસૂલાત મૂડ પર ચાલે છે. મહિનાઓ સુધી કશું કહેવાતું નથી, પછી કોઈ દિવસ પૈસાની ખેંચમાં સીધી ઉઘરાણી થઈ જાય છે. ગ્રાહક માટે એ અચાનક આવેલો આરોપ છે, તમારા માટે ત્રણ મહિનાનો ભેગો થયેલો ગુસ્સો. બંને પોતપોતાની જગ્યાએ સાચા છે, અને સંબંધ ત્યાં જ બગડે છે.

_[Figure: એક જ ક્રમ, દરેક ગ્રાહક માટે. એ જ તેને તમારા ગુસ્સાથી અલગ પાડે છે.]_

### ત્રણ પડાવ, દરેકનું અલગ કામ

1. **દિવસ ૭ — માત્ર જાણ** — રકમ અને તારીખ ધરાવતો એક નાનો સંદેશ, કોઈ માગણી વગર. "નમસ્તે, ૪ તારીખના ₹૧,૨૦૦ બાકી છે. આભાર." એટલું જ. મોટાભાગના પૈસા આ જ પડાવે આવી જાય છે, કારણ કે સાચું કારણ ભૂલી જવું હોય છે, ન આપવાનો ઇરાદો નહીં.
2. **દિવસ ૧૫ — તારીખ નક્કી કરો** — હવે પૈસાનો નહીં, તારીખનો સવાલ પૂછો: "ક્યાં સુધીમાં થશે?" આનાથી ગ્રાહક હા-ના નહીં, એક દિવસ કહેવા પર આવે છે. તે જે તારીખ કહે તે ખાતામાં લખી લો — આવતી વખતે વાત એ જ તારીખથી શરૂ થશે.
3. **દિવસ ૩૦ — રૂબરૂ** — ત્રીસ દિવસ પછી સંદેશને બદલે મુલાકાત, અને તે પણ એકાંતમાં — બીજા ગ્રાહકોની સામે ક્યારેય નહીં. અહીં હેતુ પૂરી રકમ નથી, કોઈ હિસ્સો અને એક સ્પષ્ટ યોજના છે. આજે અડધું અને આવતા અઠવાડિયે અડધું, તારીખ સાથે, કશું ન આવવા કરતાં ઘણું સારું છે.
4. **જે આવે તે તરત નોંધો** — જે પણ આવે તે એ જ સમયે ખાતામાં ચઢાવો અને ગ્રાહકને સ્ક્રીન બતાવો. જે રકમ બંનેએ તે જ દિવસે જોઈ, તે પછી વિવાદનો વિષય બનતી નથી.

**પહેલો સંદેશ માગણી ન હોય.** જે સંદેશ માત્ર રકમ અને તારીખ કહે છે, તેનો જવાબ આપવો સહેલો છે. જે સંદેશ "ક્યારે આપો છો?" થી શરૂ થાય છે, તેને ટાળવો સહેલો છે. આ જ નાનો ફરક નક્કી કરે છે કે સાતમા દિવસે પૈસા આવશે કે ત્રીસમા દિવસે વિવાદ.

### કુલ નહીં, ઉંમર જુઓ

| કેટલું જૂનું | અર્થ શું | શું કરવું |
| --- | --- | --- |
| ૦ – ૩૦ દિવસ | સામાન્ય વેપાર | ખાસ કંઈ નહીં, નોંધ હોય તો બસ |
| ૩૧ – ૬૦ દિવસ | ભૂલી ગયો છે | તારીખ નક્કી કરાવો |
| ૬૧ – ૯૦ દિવસ | ટાળી રહ્યો છે | રૂબરૂ, કોઈ હિસ્સો લો |
| ૯૦ દિવસથી ઉપર | જાતે નહીં આવે | હપ્તા બાંધો, નવું ઉધાર બંધ |

ધ્યાન રાખો કે સૌથી મોટી રકમ ઘણી વાર સૌથી જૂની હોતી નથી. આ બંનેને સાથે જોવું એ જ એ જગ્યા છે જ્યાં મોટાભાગના દુકાનદારો ખોટા ગ્રાહકને ફોન કરી બેસે છે.

ખાતા એપમાં દરેક ગ્રાહકનું બાકી અને તેની તારીખ બંને નોંધાયેલાં રહે છે, એટલે આ વહેંચણી હાથે સરવાળો કર્યા વગર થઈ જાય છે. તમે હજુ ચોપડા પર હો, તો એક કાગળ પર આ જ ચાર ખાનાં બનાવી લો — રીત એ જ છે, મહેનત થોડી વધુ.

### નંબર વગર યાદ કરાવવું એટલે ટકરાવ

આ જ વસ્તુ સૌથી વધુ છૂટી જાય છે. ગ્રાહકનો ફોન નંબર તમારી પાસે ન હોય તો યાદ કરાવવાનો એક જ રસ્તો બચે છે — તે દુકાને આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવી અને ત્યારે કહેવું. એટલે કે દરેક યાદ બીજા કોઈની સામે, અને એ જ વખતે જ્યારે તે કંઈક લેવા આવ્યો હતો.

નંબર હોય તો એ જ વાત એકાંતમાં, સાક્ષી વગર, અને એવા સમયે થાય છે જ્યારે તે ખિસ્સું જોઈ શકે. એટલે નંબર પૂછવાની સૌથી સારી ઘડી એ જ છે જ્યારે તમે પહેલી વાર ઉધાર નોંધી રહ્યા હો — ત્યારે કોઈ ના પાડતું નથી.

> નંબર ઉધારનો ભાગ છે, ગ્રાહકની માહિતીનો નહીં.

**એક મર્યાદા નક્કી કરો, અને પહેલેથી કહી દો.** ઉધારની ઉપલી મર્યાદા દરેક દુકાનમાં હોવી જોઈએ, અને તે ગ્રાહકને ખાતું ખૂલે તે જ દિવસે ખબર પડવી જોઈએ — જે દિવસે તમે ના પાડી રહ્યા હો તે દિવસે નહીં. પહેલેથી કહેલી મર્યાદા દુકાનનો નિયમ છે; પ્રસંગે કહેલી મર્યાદા ગ્રાહકને અવિશ્વાસ લાગે છે.

આ અઠવાડિયે માત્ર આટલું કરો: તમારાં દસ સૌથી જૂનાં બાકી પસંદ કરો, દરેકને એ જ નાનો જાણ કરતો સંદેશ મોકલો, અને જે જવાબ આવે તે તારીખ સાથે નોંધો. આવતા અઠવાડિયે તમારી પાસે બે વસ્તુઓ હશે જે આજે નથી — થોડા પૈસા, અને કોણ જવાબ આપે છે અને કોણ નથી આપતો એ જાણકારી. બીજી વસ્તુ પહેલી કરતાં વધુ કામ આવશે.

## Common questions

**ઉધાર માગવાનો સાચો સમય કયો?**

જે પણ હોય તે નક્કી હોવો જોઈએ અને દરેક ગ્રાહક માટે એકસરખો હોવો જોઈએ. મોટાભાગની દુકાનો માટે ત્રણ પડાવ બંધબેસે છે — સોદાના સાત દિવસ પછી એક હળવી યાદ, પંદર દિવસે ચૂકવણીની તારીખ નક્કી કરવી, અને ત્રીસ દિવસે રૂબરૂ વાત. નક્કી ક્રમનો સાચો ફાયદો એ છે કે ગ્રાહક તેને તમારો ગુસ્સો નહીં, દુકાનનો નિયમ સમજે છે.

**વારંવાર યાદ કરાવવાથી ગ્રાહક નારાજ થઈને જતો રહેશે?**

નારાજગી યાદ કરાવવાથી નથી આવતી, અચાનક અને અસમાન વર્તનથી આવે છે. જે ગ્રાહકે ત્રણ મહિના કશું સાંભળ્યું ન હોય અને પછી સીધો ઉઘરાણીનો સામનો કરે, તે જરૂર ખોટું લગાડશે. જેને દર વખતે સાતમા દિવસે એ જ સીધો સંદેશ મળે છે, તેના માટે આ દુકાનની સામાન્ય રીત છે.

**પહેલાં કોની પાસેથી વસૂલવું — જેનું સૌથી વધુ બાકી છે કે જે સૌથી જૂનું છે?**

સૌથી જૂનું. મોટી રકમ નવી હોય તો સામાન્ય રીતે આવી જાય છે; નાની રકમ છ મહિના જૂની હોય તો દરેક વીતતા અઠવાડિયા સાથે તેની આવવાની શક્યતા ઘટે છે. એટલે કુલ બાકી જોઈને નક્કી કરવું ખોટું છે — તેને ઉંમર પ્રમાણે વહેંચીને જુઓ.

**ગ્રાહક કહે કે તેણે પૈસા આપી દીધા હતા તો?**

આ ત્યારે જ વિવાદ બને છે જ્યારે બંને બાજુ અલગ રેકોર્ડ હોય. દરેક વ્યવહાર તે જ સમયે નોંધો અને રકમ બોલીને ગ્રાહકને સ્ક્રીન બતાવો. જે હિસાબ બંનેએ તે જ દિવસે જોઈ લીધો હોય, તેના પર છ મહિના પછી ઝઘડો બહુ ઓછો થાય છે.