ઉધાર આપવું એ દુકાનનો ભાગ છે. જે દુકાનદાર બિલકુલ ઉધાર નથી આપતો, તે પોતાના અડધા નિયમિત ગ્રાહકો બાજુની દુકાનને આપી દે છે. સાચી મુશ્કેલી ઉધાર આપવામાં નથી — તે પાછું માગવામાં છે, અને તે પણ એટલા માટે કે મોટાભાગની દુકાનોમાં માગવાની કોઈ નક્કી રીત જ નથી હોતી.
રીત નક્કી ન હોય ત્યારે વસૂલાત મૂડ પર ચાલે છે. મહિનાઓ સુધી કશું કહેવાતું નથી, પછી કોઈ દિવસ પૈસાની ખેંચમાં સીધી ઉઘરાણી થઈ જાય છે. ગ્રાહક માટે એ અચાનક આવેલો આરોપ છે, તમારા માટે ત્રણ મહિનાનો ભેગો થયેલો ગુસ્સો. બંને પોતપોતાની જગ્યાએ સાચા છે, અને સંબંધ ત્યાં જ બગડે છે.
ત્રણ પડાવ, દરેકનું અલગ કામ
- 1
દિવસ ૭ — માત્ર જાણ
રકમ અને તારીખ ધરાવતો એક નાનો સંદેશ, કોઈ માગણી વગર. "નમસ્તે, ૪ તારીખના ₹૧,૨૦૦ બાકી છે. આભાર." એટલું જ. મોટાભાગના પૈસા આ જ પડાવે આવી જાય છે, કારણ કે સાચું કારણ ભૂલી જવું હોય છે, ન આપવાનો ઇરાદો નહીં.
- 2
દિવસ ૧૫ — તારીખ નક્કી કરો
હવે પૈસાનો નહીં, તારીખનો સવાલ પૂછો: "ક્યાં સુધીમાં થશે?" આનાથી ગ્રાહક હા-ના નહીં, એક દિવસ કહેવા પર આવે છે. તે જે તારીખ કહે તે ખાતામાં લખી લો — આવતી વખતે વાત એ જ તારીખથી શરૂ થશે.
- 3
દિવસ ૩૦ — રૂબરૂ
ત્રીસ દિવસ પછી સંદેશને બદલે મુલાકાત, અને તે પણ એકાંતમાં — બીજા ગ્રાહકોની સામે ક્યારેય નહીં. અહીં હેતુ પૂરી રકમ નથી, કોઈ હિસ્સો અને એક સ્પષ્ટ યોજના છે. આજે અડધું અને આવતા અઠવાડિયે અડધું, તારીખ સાથે, કશું ન આવવા કરતાં ઘણું સારું છે.
- 4
જે આવે તે તરત નોંધો
જે પણ આવે તે એ જ સમયે ખાતામાં ચઢાવો અને ગ્રાહકને સ્ક્રીન બતાવો. જે રકમ બંનેએ તે જ દિવસે જોઈ, તે પછી વિવાદનો વિષય બનતી નથી.
કુલ નહીં, ઉંમર જુઓ
| કેટલું જૂનું | અર્થ શું | શું કરવું |
|---|---|---|
| ૦ – ૩૦ દિવસ | સામાન્ય વેપાર | ખાસ કંઈ નહીં, નોંધ હોય તો બસ |
| ૩૧ – ૬૦ દિવસ | ભૂલી ગયો છે | તારીખ નક્કી કરાવો |
| ૬૧ – ૯૦ દિવસ | ટાળી રહ્યો છે | રૂબરૂ, કોઈ હિસ્સો લો |
| ૯૦ દિવસથી ઉપર | જાતે નહીં આવે | હપ્તા બાંધો, નવું ઉધાર બંધ |
ધ્યાન રાખો કે સૌથી મોટી રકમ ઘણી વાર સૌથી જૂની હોતી નથી. આ બંનેને સાથે જોવું એ જ એ જગ્યા છે જ્યાં મોટાભાગના દુકાનદારો ખોટા ગ્રાહકને ફોન કરી બેસે છે.
ખાતા એપમાં દરેક ગ્રાહકનું બાકી અને તેની તારીખ બંને નોંધાયેલાં રહે છે, એટલે આ વહેંચણી હાથે સરવાળો કર્યા વગર થઈ જાય છે. તમે હજુ ચોપડા પર હો, તો એક કાગળ પર આ જ ચાર ખાનાં બનાવી લો — રીત એ જ છે, મહેનત થોડી વધુ.
નંબર વગર યાદ કરાવવું એટલે ટકરાવ
આ જ વસ્તુ સૌથી વધુ છૂટી જાય છે. ગ્રાહકનો ફોન નંબર તમારી પાસે ન હોય તો યાદ કરાવવાનો એક જ રસ્તો બચે છે — તે દુકાને આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવી અને ત્યારે કહેવું. એટલે કે દરેક યાદ બીજા કોઈની સામે, અને એ જ વખતે જ્યારે તે કંઈક લેવા આવ્યો હતો.
નંબર હોય તો એ જ વાત એકાંતમાં, સાક્ષી વગર, અને એવા સમયે થાય છે જ્યારે તે ખિસ્સું જોઈ શકે. એટલે નંબર પૂછવાની સૌથી સારી ઘડી એ જ છે જ્યારે તમે પહેલી વાર ઉધાર નોંધી રહ્યા હો — ત્યારે કોઈ ના પાડતું નથી.
નંબર ઉધારનો ભાગ છે, ગ્રાહકની માહિતીનો નહીં.
આ અઠવાડિયે માત્ર આટલું કરો: તમારાં દસ સૌથી જૂનાં બાકી પસંદ કરો, દરેકને એ જ નાનો જાણ કરતો સંદેશ મોકલો, અને જે જવાબ આવે તે તારીખ સાથે નોંધો. આવતા અઠવાડિયે તમારી પાસે બે વસ્તુઓ હશે જે આજે નથી — થોડા પૈસા, અને કોણ જવાબ આપે છે અને કોણ નથી આપતો એ જાણકારી. બીજી વસ્તુ પહેલી કરતાં વધુ કામ આવશે.