મહિનાના અંતે એક પાના પર આખો મહિનો

મહિનો પૂરો થયા પછી મોટા ભાગના દુકાનદારોને ખબર હોય છે કે મહિનો સારો ગયો કે ખરાબ. પૂછો તો કહે "ઠીક ગયો" કે "આ વખતે થોડું ઓછું". પણ કેટલો સારો, કે ગયા મહિના કરતાં કેટલું ઓછું — એ કહી શકતા નથી.

આ ફરક મહત્ત્વનો છે, કારણ કે લાગણીથી નિર્ણય લેવાતા નથી. નવો નોકર રાખું કે નહીં, દુકાન મોટી કરું કે નહીં, ભાડું વધે તો ખેંચી શકીશ કે નહીં — આ બધાના જવાબ આંકડામાં હોય છે.

એ ત્રણ આંકડા

1. 1

   કુલ વેચાણ

   મહિનામાં જેટલા રૂપિયાનો માલ ગયો. રોકડ, ઓનલાઇન અને ઉધાર — ત્રણેય એમાં.

2. 2

   કુલ ખર્ચ

   માલ ખરીદી, ભાડું, વીજળી, પગાર, આવવા-જવાનું. પોતાના માટે લીધેલા પૈસા પણ અહીં.

3. 3

   જે બચ્યું

   પહેલામાંથી બીજું બાદ. આ જ મહિનાનો જવાબ છે.

એક મહિનો કંઈ કહેતો નથી

એક મહિનાનો આંકડો જોઈને કંઈ સમજાતું નથી, કારણ કે સરખાવવા માટે કંઈ નથી. ત્રણ મહિના બાજુબાજુમાં રાખો ત્યારે જ સવાલો ઊભા થાય છે — વેચાણ એટલું જ છે પણ બચત ઘટે છે કેમ? ખર્ચ ક્યાં વધે છે?

અહીં દર મહિને વેચાણ વધે છે. કોઈ પણ કહેશે કે દુકાન સારી ચાલે છે. પણ જે બચે છે એ ત્રણ મહિનામાં લગભગ અડધું થઈ ગયું છે, અને એ ત્રણ મહિના બાજુબાજુમાં રાખો ત્યારે જ દેખાય છે.

વેચાણ વધે અને બચત ઘટે — આ એવા સમાચાર છે જે મોડા જાણો તો બચાવી શકાતા નથી.

જે બચ્યું એ હાથના પૈસા નથી

મહિનાના અંતે ત્રીસ હજાર બચ્યા એટલે ત્રીસ હજાર તમારા ખિસ્સામાં છે એવું નથી. એમાંનું થોડું ગ્રાહક પાસે ઉધાર છે, થોડું છાજલી પર માલ છે. આ બે આંકડા પણ મહિનાના અંતે જોઈ લેવા સારા — તો સમજાય કે પૈસા ખરેખર ક્યાં છે.