જે દુકાનમાં સ્ટૉક ગણાય છે, ત્યાં એક જ સવાલ વારંવાર આવે છે: ચોપડામાં સો લખ્યું છે, ગણતાં ચોરાણું નીકળ્યા. એ છ ક્યાં ગયા.
અને લગભગ દરેક દુકાનમાં આનો પહેલો જવાબ એક જ હોય છે — કોઈ લઈ ગયું હશે. આ જવાબ ખતરનાક છે કારણ કે તે સૌથી ઓછી વાર સાચો હોય છે, અને જે દિવસે ખોટા માણસ પર શંકા જાય છે તે દિવસે જે તૂટે છે તે સ્ટૉક કરતાં મોંઘું હોય છે.
ચાર રસ્તા, તેમના સાચા ક્રમમાં
- બિલ વગર ગયેલો માલ — ઘર માટે ઉપાડેલો, નમૂનો, ઓળખીતાને આપેલો. વેચાયો નહીં, એટલે ઘટ્યો પણ નહીં.
- ન નોંધાયેલો પરત — ગ્રાહકે પાછો આપ્યો, છાજલી પર પાછો ગયો, પણ ખાતામાં પાછો ન આવ્યો. આ ઊલટી દિશાનો ફરક છે અને સૌથી વધુ ગૂંચવે છે.
- તૂટવું અને બગડવું — પડ્યું, ગળ્યું, તારીખ પૂરી થઈ. કાઢી નાખ્યું, પણ લખ્યું નહીં.
- ચોરી — થાય છે, પણ બાકીના ત્રણની સરખામણીએ ઓછી. અને આ એકમાત્ર કારણ છે જેને માનતાં પહેલાં બાકીનાં ત્રણ બાજુએ કરી લેવાં જોઈએ.
આ ચારેયમાં એક વાત સરખી છે: માલ ખરેખર બહાર ગયો, બસ નોંધાયો નહીં. એટલે જ સ્ટૉકની ઘટ ખરેખર ગણતરીની સમસ્યા કરતાં નોંધની સમસ્યા વધુ છે.
આખી દુકાન એકસાથે ન ગણો
- 1
દર અઠવાડિયે વીસ ચીજો પસંદ કરો
સૌથી મોંઘો અને સૌથી ઝડપથી વેચાતો માલ વારંવાર, બાકીનો વારાફરતી. વીસ ચીજો ગણવામાં વીસ મિનિટ લાગે છે.
- 2
પહેલાં ગણો, પછી ચોપડો જુઓ
ચોપડામાં સો છે એ ખબર હોય તો તમે ચોરાણું ગણીને પણ ફરી ગણશો અને સો પર પહોંચી જશો. આ બેઈમાની નથી, મગજનું સામાન્ય કામ છે — એટલે ક્રમ ઊલટો રાખવો જરૂરી છે.
- 3
ફરકની આગળ કારણ લખો
"૬ ઓછા — ૩ તૂટ્યા, ૨ નમૂનો, ૧ ખબર નથી". આ એક જ લીટી ગણતરીને હિસાબમાંથી માહિતીમાં બદલી નાખે છે.
- 4
આવતા અઠવાડિયે એ જ ચીજ ફરી ગણો
ફરક ફરી ન આવે તો તે એક વારની ચૂક હતી. દર અઠવાડિયે એ જ ચીજમાં આવે તો હવે તમારી પાસે એક ઢાંચો છે — અને ઢાંચાના જ સાચા ઉકેલ નીકળે છે.
આંકડો સુધારવો અડધું કામ
ગણતરી પછી ખાતામાં ચોરાણું કરવું જરૂરી છે, પણ ત્યાં જ અટકી જવું સૌથી સામાન્ય ભૂલ છે. આવતો મહિનો આવશે, એ જ ફરક ફરી આવશે, અને તમે તેને ફરી સુધારશો. વર્ષભરમાં આ છ-છ કરીને એક મોટી રકમ બની જાય છે જેનો કોઈ હિસાબ નથી.
આ શનિવારે સવારે, દુકાન ખોલતાં પહેલાં, માત્ર તમારી વીસ સૌથી મોંઘી ચીજો ગણો. જે ફરક મળે તેની આગળ કારણ લખો — અને જ્યાં કારણ ખબર ન હોય ત્યાં "ખબર નથી" લખવામાં કોઈ વાંધો નથી. ચાર અઠવાડિયાં પછી દરેક ફરકનું કારણ ખબર નહીં હોય, પણ કઈ ચીજો વારંવાર ઓછી નીકળે છે એ ચોક્કસ ખબર હશે.